Eesec demokratiuli samyaroa : suliereba kinoekranze :


«RvTis madliT aTeisti var » ambobda cinikosi bunueli, « me ki, Tqva nani moretim, ufro naRvliani var imis gamo rom ar mwams, kanSi pres-konferenciis dros. Mme arasodes msurda   morwmuneTa winaaRmdeg galaSqreba».…


dRes paradoqsulad Cans magram zogi evropeli kinematografisti qristianobiTacaa daiteresebuli da ara marto seqsualuri  skandalebiT Tu kriminaluri ambebiT…

   suliereba keTilganwyobiT Cndeba kinoekranebze ( sulierebac da ara marto skandaluri an Tavzardamcemi Temebi da siuJetebi...

   erTi weli gavida mas Semdeg rac gamoCnda filmi « adamianebi da RmerTebi » da kinoSi gamoCnda religiaze laparakis axali manerac.

  guSin zogi kinomsaxiobi da kinematografis profesionalebi mividnen leranis monasterSi raTa warmodgena mieRoT monastruli cxovrebis Sesaxeb. kanis festivalze paralelurad warmoadgines es « dumilis festivali ».


   madli xom ar SexebiaT Cabnelebul darbazebs ? am kiTxvam SeiZleba gagvaRimos. Magram kinofestivalze qris sulierebis sio Tu ki davujerebT morwmune da kinomoyvarul Jenevieva rus. sainteresoa imis danaxva rom festivalis SerCevaSi yvelganaa azris, mniSvnelobis sakiTxi : filip ramosis  “tyve Jana” , nani moretis “ habemus papam” an kidev terens malikis “sicocxlis xe”...

   “orSabaTs am filmis Cveneba Zalian kargad miiRes”, ambobs is. Zalian “amerikuli”, evangulur Tu anglikanur grZnobierebasTan axlos mdgomi filmi. is    aSkarad pasuxobs zojer mZvinvare da gaSmagebuli samyaros egzistencialur kiTxvebs: “mTel films msWvalavs RmerTis sakiTxi. Sazogadod es Tema ukeT mires vidre aTi wlis win, sazogadoebam is ukeTesad miiRo”, ambobs is. italieli kinoreJisori nani moretis filmi iumoriT aCvenebs movaleobaTa tvirTis simZimisagan gaSeSebul momaval romis paps. Mas reJisori xedavs rogorc “simpatiurs” maSin rodesac SeiZleboda yofiliyo “saSiSi”.

      “ aq eklesiaze zrdilobianad eRimebaT maSin rodesac azri Zalian Zlieria: “ eklesias Elian msoflioSi”.

   Ees evolucia STambeWdavad aCvena qsavie bovuas Sedevris warmatebam. Misi filmi naxa oras aTasze metma mayurebelma. Ees nawilobriv aixsneba kaTolikeTa Zlieri mobilizaciiT magram cxadia rom atlasis berTa istoriam daainteresa ufro farTo sazogadoeba. “es warmateba avlens Zlier sulier wyurvils, ambobs morwmune kinoreJisori vansan mirabeli. “ am tipis filmi sikeTis momtania da adasturebs rom aris sazogadoeba romelic elis Rrmad adamianur filmebs romlebSic prozelitizmis gareSe Cans locva da siyvaruli”. “adamianebi da RmerTebi” misi azriT im iSviaT filmTagania romlebic ayvaveben sul interpretaciis ReWvis gareSe. Llionis kaTolikuri universitetis kinos profesori miSel deblduric askvnis rom “azris, mniSvnelobis Zieba ufro Zlieria”. Mis,Tavmjdomare ekumenuri Jiurisa, romelmac 2010 wels kanSi daajildova “adamianebi da RmerTebi” gakvirvebulia imiT rom mas didi xniq manZilze sTxovdnen am filmis warmodgenas, rac uCveuloa.

  Aam sulieri Ziebis meSveobiT xelaxla aRmoaCenen eklesiasac. “ adamianebi CamoSordnen eklesias romelic xSirad axsovT bavSvobasTan dakavSirebuli karikaturuli saxeebiT, aanalizebs is. am filmebis meSveobiT adamianebi ecnobian Signidan ecnobian eklesiis sxvadasxva aspeqts”: monazonTa cxovreba filmSi “dumili da siyvaruli” (maikl uaiti,2010; boSaTa pentekotizmi tedi lusi-

-modestis filmSi “jimi mdinare”, 2011 an kidev Sedegebi erTi moqcevisa an kiaferis filmSi “ vis unda rom iyos sayvareli?”, 2011.

   miSel debiduris azriT es siuxve mowmobs imaze rom arsebobs “ qristianad yofnis aTaserTi manera”. kanSi amasve adasturebs Jenevieva ru :
   “sakvirvelia imis danaxva rom momlodineTa rigebSi xSirad xalisiT ismenen kiTxvebs “aris Tu ara RmerTi?”, “ ra gaakeTa man? », « da boroteba ? »... am kiTxvebis dasmas xels uwyobs is rom maT umravles SemTxvevaSi svaven TviTon rwmenisagan “CamoSorebuli” kinematografistebi. Dokumentalisti olivie delakruas filmi « rwmenis saidumloebebi » martSi aCvenes safrangeTis televiziis meore arxiT da is naxa milionze metma mayurebelma :

  « adamianebma Tavisi Tavi icnes Cems ZiebaSi imitom rom Cveulebrivma, maT msgavsma adamianma SesZlo SeRweva mkacrad miCneul samyaroSi romelic sinamdvileSi asxivebs Zlier sinaTles ».

    Svilis dakargvis Semdeg « RmerTis winaaRmdeg ajanyebuli » olivier delakrua misi TqmiT « gzaze daabruna » am Ziebam miuxedavad imisa rom mas rwmena ver daibruna. « am Ziebam gamacno SesaniSnavi adamianebi, gansakuTrebiT monazvnebi. Ees filmi CemTvis mniSvnelovani etapia da me momeca Sansi damebrunebina kaTolikuri eklesiis zogi Rirebuleba romlebic xSirad abuCadaa agdebuli presis mier ». bunueli ambobda : « RmerTis wyalobiT me aTeisti var », magram me ufro naRvliani var imis gamo rom ar mwams, ambobs ani moreti kanSi gamarTuli pres-

-konferenciis dros. Mme arasodes msurda morwmuneTa winaaRmdeg galaSqreba ».

      რogor axerxeben brboebis aRelvebas eklesias CamoSorebuli es kinematografistebi ?...

  Amis gacnobierebis gareSe kinematografistebma miires igavebiT mosaubre da interpretaciis da arCevanis sivrcis Riad damtovebli iesos midgoma. maS sekularizacia gasaeroobis am droSi Cven amaSi unda davinaxoT farTo sazogadoebisa da eklesiis Serigebis SesaZlebloba ? es arc ise sarwmunoa Tu davujerebT miSel debidurs vinc Segvaxsenebs rom es fenomeni araa dRevandeli axali movlena da rom sulierebis moTxovna

yovelTvis ar vlindeba religiuri formiT. Aaseve frTxilobs vansan mirabeli romelic fiqrobs rom amave suliskveTebis filmebi ver miaRweven filmi « adamianebi da RmerTebis » mier dapyrobil mwvervalebs imitom rom isini ver gaaoceben moulodnelad Temis originalobiT. « ufrTxildiT xeebs romelTa ukanac didi udabnoa » (fransua-qsavie megris da izabel de golminis es saintereso werili gamoqveynda frang kaTolikeTa gazeTSi « la krua » (« jvari »), 2011 wlis 19 maisi).   

იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთეს ფაუსტი თანამედროვე ფრანგი პროფესორის თვალით :

              ფაუსტი არის სინათლისაკენ თავის მსიწრაფებასა და წყვდიადის მომხიბლაობას, სულის მიერ შთაგონებულ უმაღლეს იდეალსა და მისი ცხოველური ბუნების ხორციელი სიამოვნებისკენ მისწრაფებას, სიკეთესა და ბოროტებას, ერთგულებასა და ღალატს შორის გაწეწილი ადამიანის არქეტიპი. ღვთაებრივი სული ცისკენ მიეზიდება ფაუსტს, «მუდამ უარმყოფელი სული» სატანა მას ტალახისკენ მიექაჩება. და მუდამ ქედმაღლობის გამო ფაუსტს სურს ცოდნის საზღვრების გაფართოება, მატერიალური სამყაროს დამორჩილება ღმერთთან გათანასწორების, გათანაბრების მიზნით. მას ასევე უნდა თავისი ნების აღსრულება ცაში თუ ვერა მიწაზე მაინც და გრძნობათა სიამოვნებების დაუსრულებლად განახლება. გოეთეს გენია არის ადამიანის სულის მამოძრავებელი ძალების გარდაქმნა თეატრის პერსონაჟებად. 

           ეჭვიანი თანამედროვების დადგომამდე ადამიანებს სწამდათ არა მხოლოდ ეშმაკის არსებობისა. მათ სწამდათ რომ შეიძლებოდა ეშმაკთან შეთანხმება, გარიგება: ადამიანს შეეძლო სატანას თავის მსახურად გადაქცევა ამქვეყნად იმ პირობით თუ კი მას თავის სულს დაუთმობდა მარადისობისთვის. სწორედ ამას აკეთებს ფაუსტი, მაგრამ გოეთე გვეუბნება რომ ამის გაკეთებას ცდილობს ყოველი ადამიანი.

             ყოველ დღე ჩვენი ყოველდღიური კომპრომისებით ჩვენ ვურიგდებით ეშმაკს იმიტომ რომ ადამიანის ბუნებაში არის ეს ფუნდამენტური ცდუნება : « პროლოგში ცაში» რომელიც ხსნის პიესას წარმოადგენს იობის წიგნის ერთგვარ პარაფრაზს, ღმერთის და სატანას საუბარს გამოჩენილი დოქტორ ფაუსტის შესახებ :

           « - უფალი : ის მე შეუპოვრად მეძებს წყვდიადში და მე მსურს მისი მალე წაყვანა სინათლისაკენ. …

მეფისტოფელი: გნებავთ დავნაძლევდეთ რომ თქვენ მას კიდევ დაკარგავთ? მომეცით საშუალებათა არჩევის უფლება რათა ის ნელა გავიყოლიო ჩემს გზებზე.

 უფალი:  შენ შეგიძლია ის აცდუნო მანამდე სანამ ის ცხოვრობს დედამიწაზე. ყოველი ადამიანი ვინც მიდის შეიძლება ასცდეს გზას.»

             ფაუსტი, მაშ, ფუნდამენტურად ჭეშმარიტების ძიებაშია. სწორედ ამიტომ იკვლევს ის ამდენს და ამიტომ აგროვებს ის ამდენ ცოდნას. მაგრამ ის ასევე ხორციელი არსებაა, ცხოვრობს მიწაზე და მან უნდა გაუძლოს ყველა ცდუნებას.

                 მისი საწყისი, თავდაპირველი ცოდვა ისაა რომ ის თავისი ძიების ცენტრში არ აყენებს ღმერთს. ის მხოლოდ საკუთარი თავითაა დაკავებული. და მისი ნარცისიზმი მას სასოწარკვეთილებაში აგდებს. შემდეგ ის აყვება მუდამ დაუკმაყოფილებელ წადილებს: "მე ასე წადილიდან გადავდივარ ტკბობაზე და ტკბობაში მე ვწუხვარ წადილზე.»

           ფაუსტი « მიჰყიდის თავის სულს მეფისტოფელს» სასოწარკვეთილებით,  ზიზღით,  ერთგვარი ნიჰილიზმით რომელიც მას იპყრობს მისი უძლურების პირისპირ. მაგრამ თავისი სისუსტის თავმდაბლად მიღების ნაცვლად ის ჩადის ქედმაღლობის ცოდვას და გამოიწვევს თვითონ ღმერთს. მხოლოდ  მასხრად აგდებულ და მიტოვებულ მარგარიტას შეეძლო მისი  ხსნა მისი საკუთარი თავისგან სიყვარულის ძალით.   მხოლოდ მარგარიტა, გამოსყიდვის ფიგურა, მეფისტოფელის მძიმე და ბნელი არსებობის ანტითეზა გადაკვეთს პიესას სინათლის სხივივით. მას « ხსნა» ელის სიკვდილში, და ის უკან სტოვებს სინანულის ცეცხლით დადაღულ ფაუსტს.

            გოეთემ 30-ზე მეტი წელი მოანდომა ნაწარმოების დასრულებას უეჭველად იმიტომ რომ წერა მისგან მოითხოვდა ურთულესს: საკუთარ ბნელ მხარესთან და ილუზიებთან დაპირისპირებას. ფაუსტის დრამატული კონსტრუქცია მკითხველს მოუწოდებს იგივეს გაკეთებისკენ. საკუთარი თავის ამ გავლის გარეშე ვერ აიხდება ვერავითარი ფარდა.

         « ბურუსი, ტყუილის საყრდენი, ნათდება ამ ბორცვებზე: ქარი ათრთოლებს ლერწმებს და ყველაფერი გაიქცა ამაო სიზმარივით...»

           ეს საინტერესო წერილი დაწერა დოქტორმა ლიტერატურაში ლეილი ანვარმა, ავტორმა ნაშრომებისა ჯალალ ედ დინ რუმიზე, და წიგნისა «სულიერი ისლამის ანთოლოგია»...მან გამოაქვეყნა ნაშრომი « რუმი, სიყვარულის რელიგია» ( ფრანგულად). ეს წერილი დაიბეჭდა ფრანგულ ჟურნალში « რელიგიათა სამყარო», 2011 წლის მაის-ივნისის ნომერი « ტამპლიერთა მითის მიღმა», გვ. 46)/

თანამედროვე დევიზი: იცხოვრე როგორც მოგეხუშტურება და დატკბი შეუზღუდავად! აი თანამედროვე ადამიანის მარტოობის მიზეზი...

              დასავლეთში გამეფებული მარტოობის თუ შეუწყნარებლობის შიში, 

იზოლირების რისკი :

        საზოგადოების მთავარი ფუნქციაა ინდივიდების ერთმანეთთან დაკავშირება და შემდეგ ამ კავშირის ორგანიზება წესით.  დიდი ხნის მანძილზე მატერიალურად ღარიბი მაგრამ ადამიანთა მართოობის არმცოდნე საზოგადოების არსებობის საფასური იყო თავისი კოდექსების მქონე მუდმივად მაკონტროლებელი და მრავალნაირად შემზღუდველი საზოგადოების ზეწოლა. 

       თავისი მუდმივი და დამამშვიდებელი სიახლოვის სანაცვლოდ  სხვა (მშობელი, მეზობელი თუ მრევლის წევრი) სავალდებულოდ ხდიდა მისი თვალსაზრისისთვის ანგარიშის გაწევას. ასე ხდებოდა რომ ყოველი ადამიანის მეობა არსებითად განისაზღვრებოდა სოციალური წესებით. ამ სოციალური წესების პატივისცემაზე იყო დამოკიდებული ინდივიდის და მისი ოჯახის, თუ, უფრო ფართოდ, საზოგადოების რეპუტაცია და ღირსება. ეს სოციალური შეზღუდვა ახდენდა ქცევათა გაერთგვაროვნებას, უნიფორმიზაციას, მაგრამ იგი უზრუნველყოფდა კავშირის მუდმივობას, უწყვეტობას , ერთი სითყვით, ამშვიდებდა ადამიანს.

      მაგრამ 1968 წლის მაისთან ერთად თავისუფლების ცნებამ განიცადა ძვრა. ეს აღარაა უბრალოდ კოლექტიური და პოლიტიკური კონცეფცია. ისაა ინტიმური და ინდივიდუალური მოთხოვნა. ლოზუნგი და დევიზი ცნობილია : "დატკბით შეუზღუდავად". საზოგადოებამ ამდენად მასობრივად უარყო კონფორმიზმი და " კარგი პრინციპები". ყოველი ადამიანი ცხოვრობს თავისი საკუთარი წადილებისა და მისწრაფებების შესაბამისად და დიდ ყურადღებას აღარ აქცევს კოლექტიურ შეზღუდვას რომლისგანაც ადამიანები თანდათანობით თავისუფლდებიან. კანონმდებლობა და სოციალური სახელმწიფო ეგუება ამ ახალ მოთხოვნას : ქალის ხელფასი, გაყრა ცოლ-ქმრის თანხმობით, დახმარებები მარტოხელა მშობლებისთვის და სხვა შემწეობები დიდად ამცირებენ ტრადიციული ოჯახის მნიშვნელობას და აუფასურებენ მას. ოჯახები იშლება და ხელახლა იქმნება მაგრამ მუდამ ცვალებად სამყაროში ოჯახი მაინც ინარჩუნებს გარკვეულ მნიშვნელობას. ოჯახს აღარა აქვს ერთადერთი მოდელი. ის მრავალფეროვანია და ეგუება ცხოვრების ახალ წესებს. ოჯახის წევრები ნაკლებად გრძნობენ თავს მოვალედ ერთმანეთის მიმართ მაგრამ ეს კომპენსირებულია სახელმწიფოს სოციალური პოლიტიკით რომელიც პიროვნებებს აძლევს თემური სოლიდარობებისგან და ტრადიციული მოვალეობებისგან განთავიდუფლების საშუალებას. ასე ხდება რომ პირველად ჩვენს ისტორიაში ინდივიდს შეუძლია მარტო დარჩენა ვინმესთვის ანგარიშის ჩაბარების მოვალეობის გარეშე. 1968 წლის მაისის დღესაც ცოცხალი სულისკვეთება უფრო შორსაც მიდის ზნეთა განთავისუფლებას ამკვიდრებას ახალ ნორმად ( ანუ ახალი ფორმის იძულება: გაინთავისუფლე ზნე, იყავი უზნეო თორე მოვიდაა !!!, მთარგმნელი).

       ასეთი თავისუფლების შედეგად ადამიანი რჩება იზოლირებული,მარტო. ტანდათანობით ადამიანების ერთმანეთთან დამაახლოებელ ღირებულებებზე უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს ის რაც მათ აშორებს ერთმანითისგან, განსაკუთრებით კი მეს კულტი. აღარავინ იდევნება საზოგადოებიდან მისი ქცევის, უსაქციელობისა თუ მიდრეკილებების გამო. საზოგადოებრივი აზრი დაუყოვნებლივ აღშფოთდება ხოლმე როდესაც ასეთი რამ ზოგჯერ ხდება. არანაირი ზრდილობა და ჯეროვნება აღარაა მე-სა და მისი თავისუფლების განხორციელებას შორის ( რა ზრდილობა რისი ზრდილობა, თუ კი პრეზიდენტს ან საერთაშორისო მონეტარული ფონდის თავმჯდომარეს მოუნდებათ ლამაზი კინომსახიობის თუ დამლაგებლის ხანდახან კოლექტიურადაც გაუპატიურება. საზოგადოება დასჯის ვისაც მიწვდება, უფრო სუსტს. პრეზიდენტ კენედის მოკლავს კგბ სულ სხვა მიზეზის გამო და უფრო სუსტ დომინიკ სტროს კანს სცემს მთელი მსოფლიო, მთარგმნელი). 40 წლის მანძილზე ოთხჯერ გაიზარდა გაყრათა რაოდენობა. ამან შექმნა მარტოობის ახალი ფორმები და ეს განსაკუთრებით ეხება ქალებს.

      ქალების კეთილშობილ ბრძოლას მათი აღიარებისთვის და სქესთა თანასწორობისთვის ჰქონდა უარყოფითი შედეგები. ამ ბრძოლის შედეგად ქალებმა უეჭველად მოიპოვეს ახალი უფლებები და ბოლო მოეღო მიუღებელ და დაუშვებელ დისკრიმინაციებს, მაგრამ ამავე დროს ქალებმა დაკარგეს დაცვის გარკვეული ფორმები. ტრადიციული საზოგადოება ქალს როგორც სუსტი სქესის წარმომადგენელს აძლევდა გარკვეულ პრივილეგიებს. მათმა ემანსიპაციამ გააჩინა თავისუფლების და თანასწორობის განხორციელებასთან დაკავშირებული უხერხულობები და სირთულეები. ამიერიდან ქალის ხვედრი ისე როგორც არასდროს არის მარტოობა.

       ადამიანთა შორის არსებული ეკრანების საზოგადოების განვითარებამ გაამძაფრა ინდივიდის მარტოობა.  30 წლის წინაც სამხრეთ საფრანგეთის პატარა ქალაქები საღამოობით ცოცხლდებოდა. კარგი ამინდის დადგომისას ყველა გადიოდა სახლიდან მეზობლებთან სასაუბროდ,სახუმაროდ დღის ამბების განსახილველად.  დღეს ადამიანებს ერთმანეთთან აკავშირებს ტელევიზია. ქუჩებს ანათებს საღამოს 8 საათის ახალი ამბების დროს ჩართული ტელევიზორის ეკრანი. ქუჩები უიმედოდ ცარიელია. ფრანგები ერთად მაგრამ ერთმანეთისგან დაშორებით, ცალ-ცალკე, ესწრებიან უკანასკნელ დიდ გამაერთიანებელ მესას. ტელევიზორმა გაწყვიტა კავშირი მეზობლებს შორის, დააშორა ერთმანეთს მეზობლები მაგრამ გააერთიანა ტელემაყურებლებად ქცეული ხალხი. ადამიანები აღარ ხვდებიან ერთმანეთს ქუჩაში მაგრამ ისევ ელაპარაკებიან ერთმანეთს მეორე დღეს წინა დღეს ტელევიზიით ნანახი ამბების შესახებ.

       ინტერნეტის შექმნა და გავრცელება კიდევ უფრო აძლიერებს ინდივიდის მარტოობას. ინტერნეტი ასე არის უზარმაზარი გაუგებრობის გულში. გლობალიზებული ურთიერთობის საუცხოო ინსტრუმენტად წარმოდგენილი ინტერნეტი ის სინამდვილეში ადასტურებს   მეს ყოვლისშემძლეობას. თავისი კომპიუტერის ეკრანის წინ მარტო მჯდომ ადამიანს სჯერა რომ მას შეუძლია ყყველასთან ურთიერთობა და ყველაფრის ცოდნა. მეტიც, მას სჯერა რომ შეუძლია მსოფლიო აზრში თავისი წვლილის შეტანა. არადა სინამდვილეში ის იკარგება თავის ნარცისულ ეკრანში რომელმაც შეცვალა ჯადოსნური ზღაპრების მაგიური სარკე. სამყარო ამიერიდან არის უზომო ქსოვილი აბლაბუდა და ინტერნეტით ყოველი მოსარგებლე არის მისი ცენტრი. ინტერნეტის ყოველი მოსარგებლე ვირტუალურად, წარმოსახვით, დაკავშირებულია ყველასთან მაგრამ სინამდვილეში ის მარტოა როგორც არასდროს, რეალურად მარტო. მობილური ტელეფონი, ელექტრონული წერილი, ხატების და ეკრანების მობილურობა არ ქმნიან კავშირებს. ისინი ასატანს ხდიან მარტოობას და საბოლოო ანგარიშით ყოველ ჩვენთაგანს კეტავენ ზეინფორმირებულ მარტოობაში.

       დღეს მატარებელში აღარავინ ელაპარაკება ერთმანეთს. გვერდით მჯდომთან დალაპარაკებამ შეიძლება გადაგაქციოთ პოტენციურ აგრესორად. მსოფლიო სოფელში ჩვენი ჩართვის მაგივრად ახალი ტექნოლოგიები ჩვენ გვაქცევენ იზოლაციაში.

      ერთ " მშვენიერ" დღეს ადამიანებმა შეიძლება დალეწონ ეკრანები ისე როგორც ბიზანტიაში ლეწავდნენ ხატებს. IX საუკუნის აღმოსავლეთის იმპერიაში ხატებს ლეწავდნენ და ამსხვრევდნენ იმიტომ რომ ისინი ქმნიდნენ ეკრანს ადამიანებსა და ღვთაებრივს შორის. XXI საუკუნის დასავლეთში ერთ "მშვენიერ" დღეს ადამიანებმა შეიძლება დაამსხვრიონ ეკრანები იმიტომ რომ ისინი დგანან ადამიანებს შორის.

    ეხლა ფრანგები ყველანაირად ცდილობენ კავშირის აღდგენას. მაგიურ სიტყვად ქცეულ ცნება სიახლოვეს იყენებენ როგორც პოლიტიკური მიმართვებისას ისე მარკეტინგში.  ის დიდი ემოციუები რომლებიც რეგულარულად იპყრობს ხოლმე საფრანგეთის მოსახლეობას ასევე აიხსნება მისწრაფებით იმ ადამიანური ურთიერთობის აღდგენისაკენ რომელიც არ მყარდება მხოლოდ ტექნოლოგიის მეშვეობით. კარნავალური რიტუალების შენარჩუნებით ესპანეთმა შეინარჩუნა ურთიერთობის თითქმის ინსტიტუციონალური სივრცეები. წელიწადში 15 დღის მანძილზე "ფერია" ესპანელებს აძლევს მათი ქალაქების დაპყრობის, ცეკვის, ერთმანეთს გადახვევის და გადაკოცნის და ღვინის დახმარებით საკუთარი ცხოვრების მოყოლის საშუალებას. საფრანგეთში კოლექტიური ზიარების ეს რიტუალები უკვე დიდი ხანია რაც მოსპეს ან მეტისმეტად ფოლკლორული გახადეს. ფრანგები ეძებენ ამ ამ სიცარიელის შევსება-კომპენსაციის საბაბებს. როდესაც 1998 წელს საფრანგეთმა მოიპოვა მსოფლიო თასი პარიზი გახდა ბრბოს ისეთი დაძმობილების მოწმე როგორიც მას არ უნახია ნაცისტებისგან განთავისუფლების შემდეგ. მიღწევას სულაც არ ჰქონია იგივე მნიშვნელობა მაგრამ პარიზელებს ჰქონდათ ერთმანეთთან შეხვედრის, საუბრის, უბრალოდ აზრთა და გრძნობათა გაზიარების მოთხოვნილება.

       ამ ემოციურ აფეთქებებს აძლიერებს ის რომ ყოველდღიური სოციალური კავშირები წყდება და თანამედროვე მსოფლიოს იპყრობს მარტოობის შიში. 


   ფრანგი ავტორი კრისტოფ ლამბი, "შიშის საზოგადოება, შეუძლია თუ არა საფრანგეთს აქედან გამოსვლა?"პარიზი, 2005), // გაგრძელება იქნება//

. მიხეილ კედია - კაცი, რომელმაც უამრავი ებრაელი იხსნა სიკვდილისაგან

"ქართველი შინდლერი"
მიხეილ კედია - კაცი, რომელმაც უამრავი ებრაელი იხსნა სიკვდილისაგან http://www.kvirispalitra.ge/history/6976-qqarthveli-shindleri.html

ქართულ-ებრაული ურთიერთობის ისტორია სათავეს ათასწლეულთა სიღრმიდან იღებს. მასში გამორჩეული ადგილი უკავია II მსოფლიო ომის პერიოდს. როცა ემიგრაციაში გახიზნული ქართველობა თავადაც განსაცდელში იმყოფებოდა, მისმა არაერთმა წარმომადგენელმა თავდადებული მოქმედებით დაღუპვას გადაარჩინა არა მხოლოდ ქართველი ებრაელები, არამედ ისინიც, ვინც წარმოშობით საქართველოდან არ ყოფილან.

უდავოდ მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო გერმანიის ტყვეთა ბანაკებში თავმოყრილ ათეულათასობით ქართველ სამხედრო ტყვეთა ფიზიკურად გადარჩენა, რაც გერმანიის სამსახურში მდგარმა ქართველმა ემიგრანტებმა ამ ქვეყნის მესვეურთა დახმარებით მოახერხეს. ემიგრანტთა შორის იყვნენ ისინიც, ვინც გერმანელთა ნდობით სარგებლობდნენ და პოლიტიკური გავლენითა და მაღალი ავტორიტეტით გამოირჩეოდნენ:

1. აღმოსავლეთის (ანუ "ვანზეეს") სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, დოქტორი მიხეილ ახმეტელი. გერმანიაში საქართველოს ელჩის, ვლადიმერ ახმეტელის ძმისწული. მეგობრობდა III რაიხის იდეოლოგ ალფრედ როზენბერგთან; 2. "ევროპის კონტინენტური კვლევის ინსტიტუტის" დირექტორი, ფიზიკოსი და გეოპოლიტიკოსი, დოქტორი ალექსანდრე ნიკურაძე. მეგობრობდა როზენბერგსა და არნო შიკედანცთან, რომელსაც გერმანიის ხელისუფლება საქართველოს მომავალ გენერალ-გუბერნატორად ამზადებდა; 3.  მდიდარი ქართველი ექიმი გიორგი მაღალაშვილი. 4. შალვა მაღლაკელიძე, თბილისის ყოფილი გენერალ-გუბერნატორი. II მსოფლიო ომის დაწყებამდე დაინიშნა გერმანიის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის სამხედრო მრჩევლად, ხოლო 1944 წლის მაისში მიენიჭა ვერმახტის გენერალ-მაიორის წოდება. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა "აბვერის" ხელმძღვანელ ადმირალ ფრიდრიხ ვილჰელმ კანარისთან.

სპირიდონ კედია

sine ira et studio
31/08/2009 in ისტორია, პოლიტიკა | by Levan Ramishvili
ქუთაისში გატარებული წლები, განსაკუთრებით ცნობილი ქართველი პედაგოგის იოსებ ოცხელის ოჯახში ცხოვრება და მისი შეგირდობა პატარა სპირიდონისათვის პატრიოტული აღზრდის ჩინებული სკოლა გამოდგა. სპირიდონ კედიამ «რევოლუციური ნათლობა» მოწაფეობისას მიიღო, როცა 1904 წლის თებერვალში თანაკლასელებთან ერთად ხმა აღიმაღლა რუსეთ-იაპონიის ომის წინააღმდეგ. მომდევნო წელს გიმნაზიელ ჭაბუკს სიტყვა წარმოუთქვამს უკვე თბილისში გამართულ საპროტესტო მიტინგზე, რომელიც პოლიტიკური რეჟიმის სისასტიკეს და ხელისუფლების ძალმომრეობას ამხელდა.
საქართველოს თავისუფლების იდეის ერთგულებამ ჭაბუკი კედია თავიდან ფედერალისტურ პარტიას დააკავშირა, მაგრამ იგი არ იზიარებდა ამ პარტიის სოციალისტურ მიმართულებას, რის გამოც მისი და ფედერალისტების გზები მალევე გაიყარა.
1905 წელი იმპერიის მასშტაბით რევოლუციის ბობოქარი აზვირთებით აღინიშნა. მღელვარებამ ქუთაისიც მოიცვა და გიმნაზიის კედლებშიც შეაღწია. «პროკლამაციებს ისე ვწერდით, როგორც სასკოლო თემებსო», _ იგონებდა ტიციან ტაბიძე. გახშირდა შეკრებები, გაფიცვები, პოლიტიკური დემონსტრაციები და სხვ. სპ. კედია ამ მოძრაობის ხელმძღვანელთა რიგებში აღმოჩნდა, რისთვისაც სასწავლებლიდან გარიცხეს და ქალაქიდან გაასახლეს.
ზუგდიდში დაბრუნებული «მეამბოხე» გიმნაზიელი ახლა გლეხთა საპროტესტო გამოსვლების ორგანიზატორად იქცა და ჟანდარმერიის ყურადღება კიდევ ერთხელ მიიპყრო. ამჯერად მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა და დაპატიმრების შემთხვევაში მძიმე სასჯელი არ ასცდებოდა.
სპირიდონ კედია დროებით სვანეთში მიიმალა, მერე ჩერქეზეთშიც გადავიდა, საბოლოოდ კი მეფის მთავრობის რისხვას თავი უცხოეთში გახიზვნით დააღწია. 1906 წლის შემოდგომაზე იგი უკვე საფრანგეთშია.
პარიზში მყოფი სპ. კედია თავდაპირველად კოლეჟ დე ფრანსის მსმენელი ხდება და ცოდნას ფრანგულ ენაში იღრმავებს. 1907 წელს ქართველი ახალგაზრდა სორბონის უნივერსიტეტში შედის და ძირითად სპეციალობად ბუნების შემსწავლელ მეცნიერებას ირჩევს.
სტუდენტი კედია, მართალია, ფულად შემწეობას ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა საბჭოსგან იღებდა თვეში 25 მანეთის ოდენობით, მაგრამ ეს თანხა სრულიადაც არ იყო საკმარისი ევროპაში ნორმალური ცხოვრებისა და სწავლისათვის. ხელმოკლეობის მიუხედავად, სპირიდონი ბეჯითად მეცადინეობდა და გარკვეულ წარმატებებსაც მიაღწია. მეორე კურსიდან, ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, იგი იძულებული გახდა სამხრეთ საფრანგეთში გადასულიყო, თუმცა სწავლას არც აქ ჩამოშორებია. ლექციებს ტულუზის უნივერსიტეტში ისმენდა, დამთავრებით კი მონპელიეს უნივერსიტეტი დაამთავრა. მერე ისევ სორბონში დაბრუნდა და ფიზიოლოგიაში დოქტორის ხარისხისათვის მუშაობას შეუდგა.

Министру культуры Союза Советских Социалистических Республик тов. Фурцевой Е.А.

Министру культуры Союза Советских Социалистических Республик тов.
Фурцевой Е.А.


    Доводим до вашего сведения, что Ингилойское население, т.е. Грузины с. Алиабада
Закатальского района, до севоднящего дня обращались к вам заявлениями, что в
Грузиноязычних деревнях было восстановлено и укреплено Грузинские школы, которые
общем играют большой рол в просвещении и дальнейшего повышения культурного
уровня людей, но эти наши требования были удовлетворены меньшим образом.
Сейчас мы, Грузинская молодежь Алиабада, несколькими предложениями хотим
довести до вашего сведения о положении нашего села, особенно по культуре, что
заставила задуматься и вынудила нас опять обратиться к вам. Например: пресса, школа,
радио и кино.
Как мы знаем всем советским народам известно, что еще 1956 году одним из
наиважнейших задач ХХ съезда являлся улучшения культурно-воспитательной работы
на селе, о котором прочитал доклад тов. Н.С. Хрущев. В своем отчетном докладе он
отмечал, что особенно надо выделить внимание повышений роли прессы.
Работа по культуре на селе, как мы знаем, часто запущено, а такие средства, как
радио, пресса, кино, на родных языках, которые играют большой ролы в деле
коммунистического воспитания людей, почти недоступны для Ингилойского населения.
Надо еще отметить XXI внеочередной съезд партий, который обратила особый
внимание на развития социалистической культуры на селе.
Знаем, что в развитии социалистической культуры значительный рол играет
радио, литература, пресса и кино на родном языке, которые способствуют в воспитании
коммунистического человека. На XXI съезде Н.С. Хрущев в своем отчетном докладе
отмечал, что еще более расшириться пресса, радио, кино. А также должно было бить в
центре внимания дальнейшее развития линии электрификации, особенно на селе.
Известно, что идет 42 год со дня установления советской власти в Азербайджане, но
мы, населения сел. Алиабада /ингилойцы/ Закатальского района по сей день, не имеем
возможности пользоваться достижениями великой октябрьской социалистической
революции, особенности по культуре. Это все подтвердиться нами ниже приведенными
примерами.
Действительно, наше село радиофицировано, но мы, Алиабадские грузины
Ингилойцы до сих пор не имеем возможность прослушивания радио передачу на своем
родном языке. Это тогда, когда Грузиноязычная населения Алиабада и в целом все
селения Саингило совсем не знают ни Армянский и ни Азербайджанский язык,
радиопередачи всегда ведутся на Русско-Азербайджанском и на Армянском языках.
Знаем, что радио это одно из главных оружие для культурного повышения людей, к
чему в СССР уделяется главное внимание, мы ничего против Армянский язык не имеем ,
но мы требуем, чтобы в месте передачи на Армянском дали разрешения передачу на
Грузинском /в Ингилойских селах не один Армянин не проживает/. Что касается газете
т.е. прессе на родном языке, до сегодняшнего дня это для Грузин Ингилойцев
остается неизвестным. Для Ингилойцев Кахского района, в районной газете било
выделено несколько столбцов, но при объединении Белакан, Закатала и Кахи в один
район, объединилась и газета, мы, Грузины Ингилойцы вообще думали, что
Грузинскому языку будет выделено еще больше место, но эти наши думы
превратилась в мечту, т.е. наоборот, Грузинских столбцов совсем упразднили, тогда,
как должны били еще большое место уделить Грузинскому.
Известно, что и в Грузии проживают Азербайджанцы, для которых на родном
языке выходить газета «Советская Грузия», т.е. отсюда вытекает, что они пользуются
всеми советскими правами, так почему у нас все протекает наоборот? Значить,
Грузинское население Саингило по сей день, не имеем возможности пользоваться
теми правами, которыми пользуются проживающие в Грузии Азербайджанцы. Тов.
Фурцева просим дат разрешения, чтобы местной газете нашего района выделили место
Грузинскому языку.
Что касается школ, по сравнения с нами, Азербайджанцы, проживающие в Грузии
имеют лучшие условия и средства в деле получения образовании и культуры. Для
засвидетельствования этого, приведем одну, политически преступны пример,
которого содеял нынешний председатель райисполкома Мадиашов, который 1
сентября 1961 года находился в нашу деревню, с той целю, Чтоб помогать
Азербайджанским «мусульманским» педагогам в деле переведения Грузин
Ингилойских детей с Грузинского сектора на Азербайджанский сектор. Мадиашов
сам лично заявил, что он еще больше будет способствовать укреплению
Азербайджанских школ в Алиабаде даже если один ученик будут в Азербайджанской
школе. Так почему руководители района, 1958-1959 годы, сыграли определенную рол
в закрытии Грузинскую школу Грузин Ингилойцев, тогда как всю населению
Алиабада состоит из Грузин ингилойцев. Видно у нас все происходить наоборот.
Правда, что 19 мая 1961 года вышла постановления центрального комитета о
постановлении грузинских школ Грузиноязычних селах Саингило, но руководители
района совсем не учли эту постановлению. По сей день, под флагом ислама, не
прекращается агитация против Грузинских школ среди грузинских мусульман. Сулханов
Семед (по происхождению лезгин), при помощи руководителей района, вместе другими
Азербайджанскими педагогами ведет агитацию среди Грузин ингилойской населении.
Тогда как синовия колхозников совсем не имеют представления об Азербайджанском
языке. При проведении агитации Азербайджанские учителя используют исламскую
религию.
Колхозным крестьянина они внушают, что так как вы мусульмане, по этому вы
обязательно должны ваших детей учить в Азербайджанском, т.е. мусульманском языке,
как видно в Азербайджане мусульманская религия до сих пор играет определенную рол.
Что касается электрификации, До сегодняшнего дня это Грузин Ингилойцам
незнакомо, несмотря, что электрические линии проходить очень близко от нашего села,
но соседние Азербайджанские села уже давно пользуются электроэнергией.
Еще один болезненный вопрос, который до сих пор остается теоретическим. Мы,
Ингило Грузинское населения, все еще не имеем ни одного человека, который работал
бы хот какой то в районной организации, а Азербайджанцы, окончившие среднюю
школу, работают в районе, а Ингило Грузины, которые имеют высшую образование, они
без работы. Именно из-за этого, со стороны руководителей района, часто высмеиваются
и издеваются на Ингило Грузин за незнания Азербайджанского языка. А все это
показывает унижения одной нации со стороны другой в Советской социалистической
эпохе
Надо отметить, что такое положение не только в нашем районе, но и во всех Ингило
Грузинских селах. Руководители района по отношении ингилойцев все еще проводят
такую политику, которую проводила царская Россия в II-ой половине XIX века.
Из вышеприведенных примеров вытекает, что Руководители района хотят
производить Ассимиляцию Ингило Грузин, т.е. смешивание с Азербайджанцами, что
приведет к утрате родного материнского языка, а этого мы не хотим
Тов. Фурцева мы, Ингило Грузины требуем практического осуществления
вышеуказанных вопросов, конкретно требуем только те права, с каким правами
пользуется советский народ, т.е. мы требуем электрификации, радиопередачу на родном
Грузинском языке, выделения столбцов в районной газете для Грузинского языка
(Ингилойцы всех трех районах составляем 33-35%), одновременно восстановлением
Грузинских школ, выдворит из Ингилойских сел учителей «мусульман»-
«миссионеров». /Правда, выше мы не сказали о ингило беременных женщин/, было
бы лучше освободить их от тяжелой работы и представлять им законный декретный
отпуск, что намного сократить смертность женщин и детей, т.е. мы, Ингило Грузины
уверены, что примите в виду наше положение и дадите то, что нам принадлежит по
силе закона. Мы, Ингило Грузины думаем, что наши требования с вашей стороны
будет удовлетворено.
Подписи: Исмаилов Исмаил
Муртузалиев Забила
Валиев Вели
Гаджиев Джангира
Мамедов Вахаба
1962 г.

იკითხეთ, იკითხეთ, იკითხეთ რამე !

ევროპელი ისტორიკების  რატომღაც მივიწყებული ნააზრევიდან :

   აღმოსავლეთიდანაა სინათლე ! « Ex Oriente Lux!», როგორც ამბობდნენ ძველი და ბრძენი რომაელები.  სულ ცოტა რამ ამისა და ქართველებისთვის საინტერესო ბევრი სხვა რამის შესახებ ევროპელ ისტორიკოსთა მიხედვით.

რენე გრუსე, ისტორიის შედეგი

                       ზღვა და მთა:      «ხმელთაშუა ზღვა საკუთარ თავს განსაზღვრავს ყოველი მხრიდან ხმელეთით შემოფარგლულ და შეზღუდულ ზღვად. ხმელთაშუა ზღვა განა უპირველეს ყოვლისა მთებს შორის მოქცეული ზღვა არაა? აუცილებელია ამის ხაზგასმით აღნიშნვა  ისტორიის პლანში ვინაიდან ჩვეულებრივ ამ ფაქტსა და მის მრავალ შედეგს ყურადღებას არ აქცევენ ხოლმე.

                 მთა ყველგანაა ზღვის ირგვლივ, ზოგიერთი უმნიშვნელო წყვეტილის გამოკლებით ( მაგ. გიბრალტარი, ნორუზის ზღურბლი, ეგეოსიდან შავი ზღვისკენ მიმავალი სრუტეები. ერთადერთი მნიშვნელოვანი ლაკუნაა სახარის სიბრტყე).

               დავუმატოთ რომ ესაა მაღალი, ვრცელი, დაუსრულებელი მთები : ალპები, პირენეები, აპენინები, დინარიკული ალპები, კავკასია, ანატოლიის მთები,  ესპანური კორდილიერები, ძალიან მძლავრი, მომთხოვნი პერსონები, ერთნი სიმაღლის გამო, მეორენი მათი კომპაქტური ფორმებისა თუ ძნელად მისადგომი, ღრმა, ჩაჭედილი ხეობების გამო...» ( სახელგანთქმული ფრანგი ისტორიკოსი, აკადემიკოსი, ფრანგ ისტორიკოსთა სკოლა «ანალების» ცნობილი წარმომადგენელი ფერნან ბროდელი, «ხმელთაშუაზღვისპირეთი და ხმელთაშუაზღვისპირული სამყარო ფილიპე მეორის ხანაში, წიგნი პირველი, «გარემოს წილი», პარიზი, 1990,გვ.30-31).

                           მთიელთა ცხოვრება ხმელთაშუაზღვისპირეთის პირველი ისტორიაა?

ზღვის მთელი ისტორია საფუძველშივე შეიძლება მთის ნაწარმოები იყოს. მთიელთა ცხოვრება შეიძლებოდა ყოფილიყო პირველი ცხოვრება ხმელთაშუაზღვისპირეთისა რომლის ცივილიზაციაც მახლობელი აღმოსავლეთისა და შუა აზიის ცივილიზაციათა მსგავსად ძლივს მალავს თავის მწყემსურ საფუძვლებს, ადამიანთა მიერ ძალიან ადრე ათვისებულ მაღალ მთიანეთთან დაკავშირებული ცხოვრების ნაკვალევს.  

ეტრუსკები

     ჯერ მთიანეთი იყო ათვისებული და შემდეგ დაბლობები, რომლებიც თავდაპირველად დამდგარი წყლების, ჭაობების და მალარიის არე იყო და რომელთა ათვისებასაც საუკუნეთა მანძილზე თაობათა მძიმე და დაძაბული შრომა დასჭირდა. ანტიკურ რომში  ვარონის ხანაში ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო მოგონება იმ დროის შესახებ როდესაც ველაბრეზე ჯერ კიდევ ნავით დადიოდნენ. ადამიანთა დასახლებებმა ციებ-ცხელებიანი ადგილების დაკავებას დიდი დრო მოანდომეს. 

        ჩვენ არ განვიცდით ამის დამამტკიცებელი საბუთების ნაკლებობას. ქვემო რონის (საფრანგეთი) ისტორიული დასახლებების რუკა: ყველა ცნობილი საბადო მდებარეობს კირქვის მაღალ მთებზე რომლებიც დელტაზე ბატონობენ აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით. მხოლოოდ ათასობით წლის შემდეგ, XV საუკუნეში იწყება რონის ჭაობთა დაშრობა. იგივე სურათია პორტუგალიაში, წინაისტორიული ცხოვრების კვალი არა ჩანს დაბლობებსა და ხეობებში. მთა კი, პირიქით, ბრინჯაოს ხანიდანაა დასახლებული. IX-X საუკუნეებში ჯერ კიდევ მთების მწვერვალებზე ცხოვრობდნენ. პორტუგალიურ მაგალითს ჩვენ ხმელთაშუაზღვისპირეთის გარეთ მივყავართ, მაგრამ აი ხმელთაშუაზღვისპირეთის გული, ტოსკანა: მაღალ ბორცვებს შორის მოქცული ვიწრო ხეობების ქვეყანა. პირველი და უძველესი ქალაქები აქ სწორედ ამ ბორცვების მწვერვალებზე, მათ უკანასკნელ სართულზეა. სწორედ იქაა ეტრუსკული ქალაქები პიზა, ლუკა, ფლორენცია. დაბლობთა ქალაქები  მოგვიანებით, რომაულ ხანაში ჩნდება. ფლორენციის ირგვლივ დიდი ხნის განმავლობაში იარსებებს ადამიანებისთვის საშიში ჭაობი. ტოსკანის დაბლობი XVI საუკუნეშიც არაა მთლიანად განთავისუფლებული წყლისგან. პირიქით, წყლის დონე მატულობს ( ფ. ბროდელი, დასახ. ნაშრომი, გვ. 56-58).

                         შავი ზღვა, კონსტანტინეპოლის ნაკრძალი :
        შორეული, ზღვაოსნობის დასასრულს, შავი ზღვა მოქცეულია  განუვითარებელი (ზოგი გამონაკლისის გარდა) ერთდროულად  ბარბაროსული და  გაბარბაროსებული ქვეყნების მასაში. ძლიერი მთები ზღუდავენ მას სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან. ამ მთებს შორის ძლივს მიიკლაკნება შუამდინარეთიდან, სპარსეთიდან და სომხეთიდან ტრაპიზონისკენ მიმავალი გზები.

             შავი ზღვა მთელი თავისი ისტორიის მანძილზე იყო მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ზონა. აქაა ის რასაც იგი თითქმის თავის სანაპიროზევე ამზადებს: გამხმარი თევზი, «რუსული» მდინარეების ხიზილალა, თურქული ფლოტისთვის საჭირო  ხე, სამეგრელოს მიერ მიწოდებული რკინა, მარცვლეული და მატყლი... ( სამეგრელო, აღნიშნავს ტავერნიე 1664 წელს, ყოველთვის კარგ დამოკიდებულებაშია თურქეთთან ვინაიდან თურქეთში მოხმარებული ფოლადისა და რკინის უდიდესი ნაწილი სამეგრელოდან შავი ზღვით ჩადის).  ამას გარდა აქაა ის რასაც შავი ზღვა გადასცემს: ის რასაც იგი იღებს შუა აზიიდან და სპარსეთიდან და რაც ქარავანებით მოდის, რაც კონსტანტინეპოლისთვის და დასავლეთისთვისაა განკუთვნილი. აღმოსავლეთთან ამ ორმაგი ვაჭრობის შესახებ ჩვენ სამწუხაროდ ძალიან ცოტა რამ ვიცით; ისეთი შთაბეჭდილება რჩება რომ
XVI საუკუნეში შავი ზღვის მთელი ვაჭრობა კონსტანტინეპოლის ხელშია და რომ კონსტანტინეპოლი ქმნის ეკრანს ხმელთაშუაზღვისპირეთის ამ განაპირა მხარესა და  მის დანარჩენ ნაწილს შორის.

             ადვილად ხელმისაწვდომი შავი ზღვა კონსტანტინეპოლისთვის, ამ უზარმაზარი დედაქალაქისთვის მკვებავი ზონაა რომლის გარეშეც ის უბრალოდ ვერ იცოცხლებდა. კონსტანტინეპოლი ვერ დაკმაყოფილდებოდა ბალკანეთიდან ჩასული ხარკით (განსაკუთრებით გაგზავნილი ცხვრით), ვერც პურით, ბრინჯით თუ ცერცვეულით, რაც სანელებლებთან და ნარკოტიკებთან ერთად ფლოტებით ჩაჰქონდათ ალექსანდრიიდან. სამეგრელოდან კონსტანტინეპოლში ტიკებით ჩაჰქონდათ კარაქი...

               შავი ზღვა XVI საუკუნეში კონსტანტინეპოლზე მიბმულია ისევე როგორც ოდესღაც ის მილეთზე, ათენის მამულზე იყო მიბმული. 1265 წლიდან მასზე გაბატონდნენ ყირიმის სამხრეთში, ტანაში და კაფაში გამაგრებული გენუელები. თურქებმა გენუელები მხოლოდ XV საუკუნის ბოლოს გააძევეს. ამას მოჰყვა შავი ზღვისკენ მიმავალი გზების ცვლილება: ისინი უკვე არა ყირიმისკენ არამედ კონსტანტინეპოლისაკენ მიემართებიან.

                  ამიერიდან შავი ზღვა უზარმაზარი თურქული დედაქალაქის აღიარებული ბეღელია. მაგრამ გენუელები იქ 1590-ან წლებამდე ჩანან. მართლაც კონსტანტინეპოლმა დაადო კლიტე შავ ზღვას? მართლაც კონსტანტინეპოლმა მოუღო ბოლო საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრის იმ როლს რომელსაც შავი ზღვა ასრულებს შუა საუკუნეთა დასასრულს?

            იქნებ შავი ზღვა სხვა ძალამ ჩაკეტა? შავი ზღვა ფაქტიურად დასასრულია იმ გზებისა რომლებსაც ჩვეულებრივად აბრეშუმის გზას უწოდებენ. და ეს გზა XIV საუკუნიდან გაწყდა. მისმა გამამდიდრებელმა ვაჭრობამ მაშინ სპარსეთს მიმართა. მეორეს მხრივ XVI საუკუნის შუა ხანებისთვის რუსეთი გაუყვა ვოლგის დინებას. რუსებს ხელში ჩაუვარდათ ყაზანის სახანო. ივანე მრისხანე 1556 წელს დაეუფლა ასტრახანს. ამჯერად კლიტე მტკიცე აღმოჩნდა. შავი ზღვა ჩაიკეტა. ისტორია უგულვებელჰყოფს ამ მნიშვნელოვან ფაქტს ( ფერნან ბროდელი, დასახ. ნაშრ. გვ. 128-133).

                             ფრანგი აკადემიკოსი რენე გრუსე :
               « უეჭველია რომ თავდაპირველი ინდოევროპული საზოგადოება ინტელექტუალური ან მორალური თვალსაზრისით შეიძლება დიდად იმედის მომცემი ყოფილიყო,  მაგრამ ეს იმედები, რაც არ უნდა ეთქვათ «ისტორიული არიანიზმისა» და შემდეგ ჰიტლერის სკოლებს, ინდოევროპელებმა გაამართლეს იქ სადაც მათი გენია განაყოფიერებული იყო სამხრეთის ძველ იმპერიებთან მათი კონტაქტით. ასეთი იყო ლათინების, ბერძნებისა და არქაული ირანელების შემთხვევა. ისინი კულტურასთან აზიარეს შესაბამისად ეტრუსკებმა, მინოელებმა და ასირო--ბაბილონელებმა.  სამაგიეროდ მშობლიურ ხანაში დარჩენილი ინდოევროპელი ხალხები, გერმანელები, ბალტები და სლავები, ბარბაროსებად დარჩნენ მანამდე ვიდრე უშუალოდ თუ არაპირდაპირ არ განიცადეს ხმელთაშუაზღვისპირეთის გავლენა» (რენე გრუსე, ისტორიის  შედეგი ( Bilan de l'Histoire), გამომცემლობა პლონი, 1946, გვ. 20).

                        საქართველო და კავკასია :
                     იტალიის კონსული თბილისში პაოლო ვიტა-ფინცი :         
  «ევროპასა და აზიას შორის გადაჭიმული ხიდი და გზაჯვარედინი მრავალ ცივილზაციას შორის, საქართველო, იყო სავალდებული გზა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ თუ პირიქით მიმავალი ყველა თავდამსხმელისა თუ დამპყრობელისათვის ალექსანდრე დიდიდან თემურ ლენგამდე, ბიზანტიელებიდან თურქ-სელჩუკებამდე, სპარსელებიდან რუსებამდე და ინგლისელებამდე ( ხიდი როგორც ამბობდა მასარიკი ჩეხოსლოვაკიაზე, «მეტისმეტად ბევრმა ხალხმა გაიარა»).           

დასავლელ იბერი მანდილოსანი

  კავკასია დასახლებულია მრავალი ერთმანეთისგან განსხვავებული და ძალიან ძველ ენებზე მოლაპარაკე ხალხით. ზოგიერთი ამ ენათაგანი მდიდარია ლიტერატურული ძეგლებით და მათ აქვთ სრულებით ავტონომიური ანბანი, მორფოლოგია და სინტაქსი რომელიც მუდამ იწვევს ეთნოგრაფთა და ლინგვისტთა ინტერესს. ასე, პროფესორმა ტრომბეტიმ განაცხადა რომ  ქართული ენა ენათესავება მრავალ სხვა ენას, რომელთა (ქართულის ნათესავ ენათა) შორისაცაა ეტრუსკული და ბასკური. სხვები კი ფიქრობდნენ რომ ხევსურეთის (შორიახლოს თბილისიდან) მკვიდრნი არიან ჯვაროსანთა შუა საუკუნეების ექსპედიციის  მთებში ჩარჩენილი და იზოლირებული შთამომავალნი» («კავკასიური დღიურები ( 1928-1931) და მოსკოვური ჩანაწერები ( 1953»), დიპლომატიური ჩანთა, კოლექცია რომელსაც ხელმძღვანელობს ფრანგი ისტორიკოსი და პოლიტოლოგი კლერ მურადიანი, 2000 წ.,პარიზი).

                              კავკასიურ ცივილიზაციაზე :           
  «ისინი, ვისაც კავკასიის მკვიდრთა შორის კავკასიელები, საკუთრივ კავკასიელები ან, უფრო ზუსტად, პალეო-კავკასიელები უნდა ვუწოდოთ და რომელთა ანსამბლი კონკრეტდება ლეკთა, ჩერქეზთა და ქართველთა (აქ პატივცემულ ავტორს გამორჩა ვაინახები, ჩეჩნები და ინგუშები, მთარგმნელი) ირგვლივ ეთნოლოგში იწვევენ ღრმა პატივისცემას.

                   ისინი ბასკებთან და შეიძლება გამქრალ ეტრუსკებთან ერთად წარმოადგენენ ნაშთს ძველი და დიდი ეთნიკური ოჯახისა რომელიც ცხოვრობდა ევროპაში დიდი ინდოევროპული ოჯახის (ინდო-ირანელები, ბერძენ-ლათინები, კელტები; გერმანელები, სლავები, ბალტები) ევროპაში დამკვიდრებამდე...
     
               არაა გასაკვირი ის რომ კავკასიელებში ეძებენ იმ ელემენტთა ნაშთებს რომელთაც დასაშვები ანალოგიით უნდა შეედგინათ ევროპული ცივილიზაცია ინდოევროპელთა აყვავებამდე.» ( ანტროპოლოგიის სკოლის ეთნოლოგიის პროფესორი ჟორჟ მონტანდონ, წინასიტყვაობა ჰამბურგის მუზეუმის კონსერვატორი არტურ ბიჰანის წიგნისა «კავკასიური ცივილიზაცია», პარიზი, პაიო, 1936, გვ.7).

             სტრასბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთის ენებისა და ლიტერატურების პროფესორი  ჟოზეფ კარსტი ქართველების შესახებ :             «ქართველები ძველი იბერებისა და კოლხების შთამომავლები არიან. მათი ტერიტორია სამხრეთიდან სომხეთით იყო შემოფარგლული, აღმოსავლეთიდან-ალბანეთით, ჩრდილოეთიდან კავკასიონით, დასავლეთიდან შავი ზღვით.

               სამხრეთელი მეზობლები, სომხები, მათ უწოდებდნენ ვირქ-ს, (ვრასტან: იბერია ანუ საქართველო). ეს ტერმინი ერთის მხრივ უკავშირდება «ივერიას» თუ «იბერიას» და, მეორეს მხრივ, «ჰირკანიას» ( ძველ ირანელთა ვეჰერკანას), სამხრეთ-კასპიურ ქვეყანას რომელიც კავკასიურ ალბანეთთან ერთად მუდამ იმყოფებოდა მჭიდრო ეთნოლოგიურ და კულტურულ კავშირში საკუთრივ იბერიასთან. სპარსელები და თურქები საქართველოს უწოდებენ გურჯისტანს, ქართველებს- გურჯი თუ გურკი, რაც ვირქ-ის თუ იბერიის მხოლოდ თემატური მოდიფიკაციაა.

                 ქართული ლიტერატურის სფერო ძველად, საქართველოს სამეფოს ზეობისას, ქართლის (აღმოსავლეთ საქართველოს) გარდა მოიცავდა კავკასიური ალბანეთის ნაწილს, სამეგრელოს, მესხეთს, აფხაზეთსა და ოსეთს, ისევე როგორც ლაზისტანს ტრაპიზონამდე.

                     ქართულ-ქართველური ანუ იბეროიდული მეტყველება ძველად ბევრად უფრო ვრცელ არეზე უნდა ყოფილიყო გავრცელებული : ერთის მხრივ მცირე აზიაში და, მეორეს მხრივ, სომხეთში და მის იქით.

დასავლელ იბერთა ხელი,
ხელისუფლების ნიშანი

                       მხოლოდ კარდუხთა ( სომხურად კორდუხთა) ეთნიკური სახელი და მისი მსგავსება ქართველთა ეთნიკურ სახელთან მოწმობს ქართველური ხალხების ბინადრობაზე ჩრდილო მესოპოტამიაში ( ჩრდილო შუამდინარეთში). წინა აზიის ისეთი ენები როგორიცაა პროტო-ხეთური, ელამური თუ სუზიური გარკვეულ ნათესაობას ამჟღავნებენ იბერო-ქართულ ლინგვისტურ ტიპთან...» (ჟოზეფ კარსტი, ქართული ქრისტიანული ლიტერატურა, კოლექცია « რელიგიურ მეცნიერებათა კათოლიკური ბიბლიოთეკა», ბილორდი და გაი, პარიზი, 1934).

        


                   ორი იბერიის შესახებ :
             როგორც უკვე არაერთხელ აღინიშნა ხემალთაშუაზღვისპირეთში ორი იბერია არსებობდა !

              «იბერიის ნახევარკუნძულზე ( ესპანეთზე) ლაპარაკისას საზოგადოდ გულისხმობენ ხოლმე რკინის ხანის გვიან პერიოდს  (ძვ.წ. VII ს.). ნახევარკუნძულის მკვიდრნი მაშინ კონტაქტებს ამყარებენ ხმელთაშუაზღვისპირეთის სხვა ხალხებთან და ქმნიან მრავალფეროვან კულტურებს.

          ძველები ძვ.წ. V საუკუნიდან ახსენებენ ნახევარკუნძულის და მდინარე რონის სანაპიროებზე და გიბრალტარის სრუტის იქით მცხოვრებ ხალხებს რომელთაც გეოგრაფიული და არა ეთნიკური კრიტერიუმების შესაბამისად იბერებს უწოდებენ. შიდა ქვეყნის მკვიდრნი კელტები იყვნენ, მაგრამ შიდა ქვეყნის ისტორიკოსებს მათთვის სახელი არ უწოდებიათ.

            ტერმინი «იბერი» უნდა მომდინარეობდეს მდინარე ებრეს სახელიდან (ლათინურად იბერუსი). ზოგი მეცნიერი ფიქრობს რომ ლაპარაკია მრავალი ტოპონიმის პრეფიქსი ილი-ს და ბასკური ბერრუ-ს ასოციაციაზე. ბასკურად «ბერრუ» ახალს ნიშნავს.

             ტერმინები იბერია და იბერი ესპანეთის მიმართ გამოიყენებოდა რომაულ ხანამდე. რომაელებმა ევროპულ იბერიას ესპანეთი (ან «პროვინცია ჰისპანიკა») უწოდეს.

                 იბერებისათვის საერთო ნიშნებია მხოლოდ ენა, დამწერლობა ( შემდგომში გადაღებული კელტების მიერ) და მათი ხელოვნების კლასიკური წყარო.

            საკუთრივ იბერები გავრცელებულები იყვნენ პირენეებიდან ესპანურ ლევანტამდე და ანდალუზიაში.

              იბერები რომაულ ხანამდე მრავალ ენაზე ლაპარაკობდნენ. ეს ენები ლათინურმა შესცვალა ძვ.წ. II საუკუნის მეორე ნახევარში. ეს ენები გადარჩა ტოპონიმებში, ჰიდრონიმებსა და ორონიმებში. აღმოჩენილია გვადალკვივირის არეში გავრცელებულ ენაზე შესრულებული VII საუკუნის გრაფიტი. არსებობს მოწმობები იმისა რომ იბერულ ზონაში V საუკუნეში გავრცელებული იყო ანალოგიური მახასიათებლების მქონე ენა. კელტ-იბერებს არ ჰქონიათ საკუთარი ანბანი და მათ იბერული ანბანი აიღეს.

დასავლეთ იბერთა ქანდაკება :
ადამიანისთავიანი ხარი:
გაახაროს საქართველო უფალმა!

           იბერებზე დისკუსიები ერუდიტთა სალონებში XVIII საუკუნიდან დაიწყო. ეს დისკუსიები გამოიწვია ლინგვისტურმა ინტერესებმა.  ერთმანეთს უპირისპირდებოდა სხვდასხვა ჰიპოთეზა. ყველაზე გავრცელებული იყო ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის მიერ 1821 წელს გამოთქმული შეხედულება რომლის თანახმადაც იბერები ძველი ბასკების შთამომავლები უნდა ყოფილიყვნენ.

                      იბერები ინდოევროპელები არ ყოფილან.

                კლასიკური წყაროების შესწავლის საფუძველზე XX საუკუნის დასაწყისში გამოითქვა შეხედულება რომლის თანახმადაც ევროპელი, დღევანდელი ესპანეთის ოდესღაც მკვიდრი იბერები წარმოშობით კავკასიელები იყვნენ.

                ფილიპონი 1909 წელს ამბობდა რომ აზიის (აღმოსავლეთის) იბერები დასავლეთში გადასახლდნენ ბრინჯაოს ხანის დასასრულს...»» (ბელტრან ანტონიო, «იბერები», კოლექცია « პირველი ევროპელები», პარიზი-ხმელთაშუაზღვისპირეთი, 1997, გვ. 4-13).

                  კავკასია-ევროპა :
            «ძველი წელთაღრიცხვის მესამე ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებში აღმოსავლეთ ევროპაში დაიწყეს შეღწევა  რუსეთის ტრამალებისა და ტყეების ხალხებმა, ჯგუფებმა რომელთაც ჰქონდათ ცულები, იარაღი და რომლებიც ინდივიდუალურად კრძალავდნენ მიცვალებულებს :

                      დამუშავებული ქვისაგან დამზადებული ეს ცულები კავკასიაში დამზადებული ლითონის მოდელების ასლებს წარმოადგენდნენ.

                ძვ.წ. მეორე ათასწლეულის დასაწყისიდან მოსულთა რაოდენობა იზრდება. მოსულები მკვიდრდებიან ბოჰემიის ჩრდილოეთ ნაწილში, ლითონით მდიდარ მთებთან ახლოს, სადაც აფუძნებენ უნეტიცეს სახელით ცნობილ მძლავრ ბრინჯაოს ცივილიზაციას. საშუალო ბრინჯაოს ხანაში ის ტუმულუსის (ყორღანის) კულტურის სახელით ვრცელდება ალპების ჩრდილოეთით. ლაპარაკია ხეობათა ნეოლითის მიწათმოქმედებზე მშვიდობიანად გაბატონებული მეცხოველეების მიერ აღმართულ არისტოკრატულ მონუმენტებზე... ( ა. ვარაგნაკ, რ. დეროლეზ, « კელტები და გერმანელები», გამოცემა მსოფლიო რელიგიები, პარიზი, 1965, გვ. 14).

           « ...ფრანგი მკვლევარი ბერტრანი ევროპაში ბრინჯაოს კულტურის წარმოშობაში გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებდა კავკასიას... ( ვ. დომანსკი, კავკასიის ძველი. მხატვრული ბრინჯაო, რუსულად, მოსკოვი, 1984,
გვ. 7).  // გაგრძელება იქნება)

« ხელოვნებას დღეს აქვს ფასი და არა აქვს არანაირი ღირებულება და მნიშვნელობა»

     «ხელოვნებას დღეს აქვს ფასი და არა აქვს არანაირი ღირებულება და მნიშვნელობა» (თანამედროვე ხელოვნების მერკანტილიზმთან მებრძოლი თანამედროვე ფრანგი ხელოვნების ისტორიკოსი, აკადემიკოსი მემკვიდრეობის საერთო მცველი, პიკასოს მუზეუმის ყოფილი დირექტორი, მწერალი, ესეისტი ჟან კლერი).

ჟან კლერი

           ღვარძლიანი?  თავისი ხმაურიანი მამხილებელი გამოსვლებით ცნობილი ჟან კლერი  ისევ  გაბრაზებულია ხელოვნების სამყაროზე რომელმაც მისი აზრით  საჯაროდ გაყიდა კულტურა. 2008 წელს ის გმობდა ლუვრის ქმნილებათა მიქირავებას აბუ დაბისთვის. 2011 წელს ის გმობდა ფლოტის სასახლის გაქირავებას. და ყველაფერ ამას აკეთებდა მემკვიდრეობის განუსხვისებლობის სახელით.  ის აკრიტიკებს  ვაჭრებად, ბირჟის სპეკულანტებად გადაქცეულ მხატვრებს და მუზეუმების სულიერ სიცარიელეს. ის დაუნდობლად ებრძვის ერთგვარ თანამედროვე ხელოვნებას რომელსაც მისი აზრით ახასიათებს სიცარიელე და მერკანტილიზმი. მას არ ადარდებს ის რომ რეაქციონერად გამოჩნდება მოწინააღმდეგეთა თვალში.


          გლეხის ეს შვილიშვილი რომელიც იქცა  რაფინირებული ენის მწერლად და 2008 წელს არჩეული იქნა საფრანგეთის აკადემიის წევრად მიზნად ისახავს მომთხოვნი კულტურის დაცვას. მაგრამ ის ელიტისტია მოწაფეობის, სწავლის ღირსებათა სახელით.  ამ პედაგოგიურმა ამბიციამ წარმატება მოუტანა მის  დიდ გამოფენებს ( « ვენა, 1880-1938, მხიარული აპოკალიფსი» ბობურში  1986 წელს, « მელანქოლია, გენია და სიგიჟე დასავლეთში» დიდ სასახლეში 2005 წელს, «დანაშაული და სასჯელი» ორსეს მუზეუმში 2010 წელს) რომლებიც იყო ბოლო ათწლეულების ყველაზე პოპულარულ გამოფენებს შორის.


               მაგრამ ჟან კლერი ამასთან და ალბათ უწინარეს ყოვლისა არის ერთგულებათა კაცი. ამაზე მოწმობს მისი ნაშრომი « დიალოგი მიცვალებულებთან».  თავშეკავებული ავტოპორტრეტი, პატივის მიგება რამოდენიმე მხატვრისთვის. მათ შორისაა ჯაკომეტი, რომელშიც ის ხედავს ერთ-
-ერთ პირველ დიდ  თანამედროვეს, რომელსაც მან მიუძღვნა სანიმუშო გამოფენა პომპიდუში 1983 წელს; ან კიდევ ზორან მუზიჩი, დაბრუნებული დახაუდან რათა დაეხატა უკიდურესობამდე განწმენდილი ნაწარმოები, მათ ორივეს უყვართ ვენეცია. « მე ავირჩიე ვინც მიყვარდა და დავრჩი მათი ერთგული», დაწერა ერთხელ მან. შეხვედრა და საუბარი ჟან კლერთან :


ჟურნალი « ლე პუან» : თქვენ თქვით რომ პირველი ესთეტიკური შოკი მიგაღებინათ სკოლის მასწავლებელმა....


ჟან კლერი : ჩემი მშობლები გლეხობიდან იყვნენ. ისინი გადავიდნენ პარიზში, ან უფრო 9-3-ში, რომელსაც ჯერ კიდევ სენას უწოდებდნენ. ეს იყო უფრო ლამაზი. მაგრამ მე ბედად შემხვდა ხატვის მასწავლებელი რომელიც ნიმუშად გვაძლევდა  მატისის თუ ბრაკის ნაწარმოებების მის მიერვე გაკეთებულ ასლებს. იმ დროს ინდუსტრიული რეპროდიქციები ძვირი იყო. მე მივიღე არაჩვეულებრივი შოკი მატისის წინაშე. მე მახსოვს რომ მატისის ამ სურათის ორიგინალი მე ვნახე დიდი ხნის შემდეგ სტოკჰოლმის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში.


              მე,მაშ, ვარ საჯარო, საერო, რესპუბლიკური და ელიტისტური სკოლის აღზრდილი... სკოლა არასოდეს ყოფილა ესოდენ მცირედ ეგალიტარული როგორც მაშინ. შეიძლება ვცდები, მაგრამ ვფიქრობ რომ საუცხოობის, სრულყოფილების ცნება დღეს არაა დაფასებული. ფსევდო-თანასწორობის სახელით სურთ რომ არც ერთი თავი არ ასცდეს თავების მწკრივს. მაგრამ კერძო სკოლები, რომლებშიც სწავლობენ შეძლებული ოჯახების ბავშვები, მისდევენ შერჩევას.

« ლე პუან»: თქვენი მასწავლებლები იყვნენ ჟან გრენიე და ანდრე შასტელი, რა გასწავლეს მათ?
                         
ჟან კლერი : მე ძალიან მიყვარდა ეს ორი დიდი სული; მე ვფიქრობ რომ სწავლა ხდება სიყვარულით და არა მხოლოდ აღფრთოვანებით.
                 სორბონას ესთეტიკის კატედრის გამგე ჟან გრენიე იყო აგრეთვე არაჩვეულებრივად თავისუფალი მწერალი. მისმა გამჭვირვალე ენამ შთააგონა კამიუ რომელიც იყო მისი მოწაფე ალჟერში. ეს იყო ყოველდღიურობის განათების და გასხივოსნების, თითქმის ფრანცისკანული თავმდაბლობის ადამიანი. რაც შეეხება ანდრე შასტელს, ჩემთვის ისაა ფრანგული ხელოვნების ერთ-ერთი იშვიათი დიდი ისტორიკოსი.


« ლე პუან» : ის თქვენს მსგავსად  ხელოვნების ისტორიას უკავშირებდა იდეების ისტორიას.


ჟან კლერი : მან მასწავლა რომ სურათი  არის ტექსტისავით გასაშიფრი რამ, რომ მისი შინაარსი დაკავშირებულია მთელ ფილოსოფიურ, ფილოლოგიურ, ზოგჯერ მეცნიერულ ფონთან რომლის ხელახლა აღმოჩენაა საჭირო. მარტო ის მიმართავდა საფრანგეთში იკონოლოგიას მაშინ როდესაც ბევრი კმაყოფილდება ძალიან მოსაწყენი რამეებით, ისტორიციზმითა და ბიოგრაფიით. მან გვასწავლა ფორმათა ისტორიის უკან დამალული იდეათა ისტორია.

ანდრე მასონის  "უთავო კაცი"

«ლე პუან» :  თქვენ თვითონ, ისე როგორც « ჯაკომეტის ცხვირში» ქანდაკების გასაშიფრად იყენებთ ზღაპარსაც და ფსიქოანალიზსაც...

ჟან კლერი : მაგრამ მე ეს აუცილებლად მიმაჩნდა ! საფრანგეთის სისუსტე ისაა რომ მან ყურადღება არ მიაქცია ერვინ პანოფსკის, ერნსტ კასირერის, ერნსტ გობრიხის თუ აბი ვარბურგის ნაირი თეორეტიკოსების იკონოლოგიურ მეთოდს. ეს თეორეტიკოსები იყვნენ როგორც ხელოვნების ისტორიკოსები ისე იდეების ისტორიკოსები. მათ დემარშს აზრი აქვს მხოლოდ იმიტომ რომ ისინი ეფუძნებოდნენ ადამიანის საქმიანობის სხვა განვითარებებს.  ხელოვნების ნაწარმოები არაა მხოლოდ  გრძნობიერი შოკი, თუმცა ის შეიძლება ეს იყოს. ხელოვნების ისტორია მე მუდამ წარმომიდგებოდა სამეფო გზად რომელიმე ხანის თუ რომელიმე საზოგადოების სპექტრალური ანალიზისთვის მაშინ როდესაც საფრანგეთში ხელოვნების ისტორია დარჩა რამდენადმე ფუქსავატურ და უაზრო გართობად მაშინაც კი როდესაც ეს იღებდა შთამბეჭდავ ფორმებს. მაგალითად ეს ათასობით კაცი რომელიც წვიმაში უცდიან მონეს გამოფენაზე შესვლის მომენტს. მე ვფიქრობ რომ ტყუილად გვჯერა იმისა რომ ეს ქმნილება გვეტყვის წარუშლელ რამეს.


« ლე პუან» : მაგრამ თქვენ თვითონ იყავით უმეცარი ბავშვი ვისთვისაც ხელოვნება გამოცხადება იყო :
                             
ჟან კლერი : ნამდვილად უნდა ვაღიარო :


            მე ხშირად მითქვამს რომ დაუყოვნებელი, უშუალო განათლება, გასხივოსნება არ არსებობს, რომ აუცილებელია სწავლა. მაგრამ თუ კი ვიფიქრებ ჩემს ესთეტიკურ დამასკოს გზაზე უნდა ვაღიარო რომ მოუმზადებელი ბავშვის შეხვედრას ხელოვნების ნაწარმოებთან შეიძლება ჰქონდეს ძალიან კარგი შედეგები.  არსებობენ ბავშვები რომლებიც სპონტანურად ღრმად აღიქვამენ ვიზუალურ სამყაროს ისევე როგორც სხვები ბგერათა სამყაროს და 7 წლის ასაკში არიან არაჩვეულებრივი პიანისტები.


« ლე პუან» : თქვენ არ ენდობით მუზეუმების შესასვლელთან შეკრებილ დიდ ბრბოებს და მიუხედავად ამისა თქვენმა დიდმა გამოფენებმა ხელი შეუწყო ხელოვნების პოპულარიზაციას...

ჟან კლერი : მე არ მეზიზღება ეს ბრბოები, პირიქით, მე შეძრული და აღტაცებული ვარ ამ მისწრაფებით ხელოვნების სამყაროსკენ. მაგრამ მე მირჩევნია თემატური, უფრო პედაგოგიური გამოფენები. ერთი მხატვრისადმი მიძღვნილი გამოფენები მე ნაკლებად მნიშვნელოვანი მგონია. მონოგრაფია ხშირად მოსაწყენია. ესაა ინდივიდის გადაჭარბებული განდიდება, თითქოს ის არსებობდეს მარტო ერთგვარ სემანტიკურ ვაკუუმში მაშინ როდესაც ის არის გარკვეული წრის, გარკვეული საზოგადოებისა და ეპოქის ნაწილი....და პირიქით, თემატური გამოფენა იძლევა მოცემული ეპოქის სირთულის და ეპისტემოლოგიური ერთიანობის მოცვის საშუალებას. ის აჩვენებს რომ ყველაფერი ერთნაირად ხდება ყველა სფეროში. ყოველგვარი გადავარდნა ცოდნის თუ ადამიანის საქმიანობის ერთ-ერთ არეში არის საზოგადოების უქეიფობის სიმპტომი.

აცეფალი, ანდრე მასონის
ბრეტონის პორტრეტი

            ის რასაც დღეს წარმოგვიდგენენ როგორც თანამედროვე ხელოვნებას არის უაღრესად სერიოზული დარღვევის, ავადმყოფობის სიმპტომი.


           - « ლე პუან» : მაგრამ არსებითად რას ედავებით თანამედროვე ხელოვნებას?


ჟან კლერი : ჩვენ გემოვნების ესთეტიკიდან გადავედით ზიზღის ესთეტიკაზე. ხელოვნებამ აღარ უნდა მოხიბლოს მზერა, მან უნდა გამოიწვიოს ზიზღი- ამის ნიშანია ექსკრემენტებისგან და სხვა ორგანული მასალისგან გაკეთებულ ნაწარმოებთა გამრავლება. ხელოვნება დღეს ხშირად უზომოდ ძვირია, მაგრამ მას არა აქვს არავითარი ღირებულება და მნიშვნელობა....ჟეფ კოონი ჩემის აზრით მასხარაც არაა, ისაა ვაჭარი, ბირჟის მაკლერი, სპეკულანტი. მე მის «ქმნილებას» ვთვლი ჩვენი საზოგადოების დეგრადაციის, გადაგვარების, დეკადანსის ნიშნად.


« ლე პუან» : მაგრამ გამოფენით « ვენა 1900» თქვენ ადასტურებთ რომ ისტორიულ და პოლიტიკურ დეკადანსს შეიძლებოდა მოჰყოლოდა გენიის გაფურჩქვნა !


ჟან კლერი : ჩორანი ამბობდა რომ დეკადანსის ეპოქები ულამაზესია იმიტომ რომ ისინი კრეფენ ყველაზე გემრიელ ხილს და ნაკლებად ზრუნავენ მომავალზე და საჩქაროდ გადასაწყვეტ პრობლემებზე... რა არის სიცოცხლეზე უფრო ლამაზი? მაგრამ ჩვენ უკვე ვცხოვრობთ არა ამ გვიანი რთველის ეპოქებში არამედ სტერილურობის, უნაყოფობის, გახმობის და არა მოსავლის ხანაში. ნიცშე ლაპარაკობდა კულტურის შემოდგომაზე, დეკადანსზე, ესაა დაუსრულებელი და მზიანი შემოდგომა რომელსაც მოსდევს კატასტროფები. შემდეგ მოდის ზამთრის სიცივე და მწუხარება. ჩემი აზრით ჩვენ ზამთარში ვართ, ეხლა ზამთარია.


« ლე პუან» :  თქვენ ხშირად უპირატესობას ანიჭებდით მიმდინარეობათა პერიფერიაზე, მათგან განზე მდგომ მხატვრებს. რატომ არ უნდა დავიჯეროთ რომ დღესაც არსებობენ ნიჭიერი მხატვრები რომლებიც არ ჩანან ისე როგორც ისინი ვისაც თქვენ აკრიტიკებთ?


ჟან კლერი : რა თქმა უნდა მე არ გამოვრიცხავ ამას. სემ შაფრანი, მაგალითად, ჩემი აზრით არის ძალიან დიდი მხატვარი, მაგრამ ის რეალურად მარტო მუშაობს. ხელოვნების ისტორიის დაწერის ცდა არის სახელთა თანმიმდევრობის დადგენა. ისტორია როგორც წესი არის კოშმარი რომელიც არ გაძლევთ აქეთ იქით ყურების უფლებას. ისტორიაზე ლაპარაკი არის აზრის არსებობის დაშვება. ფიქრი იმისა რომ დღეს მცხოვრები უფრო სწორეა ვიდრე გუშინ მცხოვრები. უმაღლეს გამოცხადებამდე რომელსაც უნდა მიაღწიოს თანამედროვე ხელოვნებამ. ისტორიის ასეთი წაკითხვა გვაიძულებს ვირწმუნოთ ის რომ არსებობს უცნაური ფენომენი რომელსაც ჰქვია თანამედროვე ხელოვნება რომელიც იწყება სეზანით, გრძელდება პიკასოთი, აბსტრაქციით და მონდრიანით რათა აპოთეოზით დასრულდეს ჯეფ კოონსთან ერთად. ეს კონცეფცია არის აუტანელი ინტელექტუალური ტერორიზმი იმიტომ რომ ის უყურადღებოდ სტოვებს მრავალ ნაწარმოებს რომლებიც ვერ ეტევა ისტორიის ამ სქემაში. ჩემი მიზანი იყო პანღურის ამოკვრა ამ კანონიკური ისტორიისთვის.

«ლე პუან»:  რათა ის სხვა ისტორიით შეგეცვალათ?


ჟან კლერი :დიახ, ჩემთვის საინტერესო ხელოვნების ისტორია უფრო არის მიტელევროპაში, ცენტრალურ ევროპაში, იტალიაში, გერმანიაში, ავსტრიაში. ექსპრესიონიზმი და  გუსტავ კლიმტის თუ ეგონ შილეს მსგავსი დიდი მხატვრები გააჩინა პესიმისტური თანამედროვეობის სწორედ ამ ადგილმა.სწორედ აქ გამოიჭედა აგრეთვე გერმანელები ოტო დიქსის, გეორგ გროსის, იტალიელები ჯორჯო დე კირიკოს, კარლო კარას და მარიო სტრონის « ახალი რეალიზმი». მონდრიანით თუ მალევიჩით წარმოდგენილი აბსტრაქტული მიმდინარეობის საპირისპიროდ  ეს მხატვრები წარმოადგენდნენ რეალობას. 30 წლის წინ არ აღიარებდნენ ზიგმუნდ ფროიდის შვილიშვილს, ინგლისელ დიდ მხატვარ ლუსიან ფროიდს იმიტომ რომ ვერ ხედავდნენ თუ საიდან მოდიოდა ის.  ის ჩანდა ქარაფშუტად, ორიგინალად, მეტიც, რეტროგრად და რეაქციონერ მხატვრად. მაგრამ ამ სხვა ისტორიაში ვხედავთ თუ რითია ის შიშველი ფიგურის წარმოდგენის ავსტრო-ბრიტანელი მემკვიდრე. 1951 წელს ლუსიან ფროიდი ჩამოვიდა პარიზში, სადაც მან დახატა ზოგი თავისი საუკეთესო სურათი. მისი ჩამოსვლის მიზანი იყო შეხვედრა სიკვდილამდე უგულვეყოფილ, უცნობ მხატვარ ბალთუსთან რომლის პირველი გამოფენაც მოაწყო ბონარმა. მე მაინტერესებს ბონარ-ბალთუს-ფროიდის მეგობრობა როდესაც ადამიანები აღიარებენ ერთმანეთს და წერენ ისტორიას. მათ უყვართ ერთმანეთი. მაგრამ როდესაც 1985 წელს ბობურს შევთავაზე ლუსიან ფროიდის არაჩვეულებრივი შიშველი ფიგურის  შეძენა  ( ის მაშინ 15-ჯერ უფრო იაფი იყო ვიდრე ეხლა) ბობურმა ეს შეთავაზება უარყო....


« ლე პუან» : დღეს ბობური  ზარ-ზეიმით იღებს ფროიდს ! განა გარდაუვალია აღქმისა და აღიარების ეს აცდენა ერთმანეთისგან?

ანდრე მასონის "მომავლის ტალღა"

ჟან კლერი :  დღეს  ძნელია თანამედროვე ხელოვნების ისტორიის დაწერა ავსტრო-უნგრეთის გამოტოვებით. მაგრამ 30 წლის წინ ფაშისტს მიძახოდნენ იმიტომ რომ ვბედავდი ვენას თანამედროვეობის ჩვენებას! მე იძულებული ვიყავი წავსულიყავი ბობურიდან იმიტომ რომ დამაბრალეს თანამედროვეობის ტაძარში დეკადანსის მახრჩობელა ორთქლების შეტანა ! და მე უარი მითხრეს კოლექციებში იტალიელი მოქანდაკე არტურო მარტინის ნაწარმოებთა შეტანაზე. არა და დღეს არავინ უარყოფს მნიშვნელობას ქმნილებებისა რომლებიც მაშინ შემომთავაზეს როგორც ძღვენი, საჩუქარი ! მაშ უნდა დავინახოთ თუ რამდენად შეიცვალა მენტალობები ორმოცი წლის მანძილზე. მე არ ვაცხადებ რომ ვარ ამ ევოლუციის აგენტი. მე მხარს უფრო მიჭერდნენ ამერიკელები და იტალიელები ვიდრე ფრანგები. ესთეტიკა საუკეთესოდ აჩვენებს ეპოქის იდეოლოგიურ კონფლიქტებს. ალბათ იმიტომ რომ ეს ხილულია, ლაპარაკია ობიექტებზე. თუ უტევთ ესთეტიკურ დოგმას ემხობა მთელი იდეოლოგიური ეკლესია.


«ლე პუან» : მაშ ხელოვნების მთელი ისტორია პოლიტიკური უნდა იყო?

ჟან კლერი : დიახ, და ეს შეიძლება უაღრესად საშიში იყოს.
 
                               გამოფენაში « რეალიზმები რევოლუციასა და რეაქციას შორის, 1919-1939» მე ვაჩვენე რომ ორ ომს შორის ისტორია არ ყოფილა მხოლოდ ტრიუმფალური სვლის ისტორია, განსაკუთრებით კი არ ყოფილა  ისტორია მხოლოდ ფუტურიზმისა და სიურეალიზმისა რომლებიც ფიქრობდნენ რომ მხატვარი უნდა იყოს მოგვი, ჯადოსანი, წინასწარმეტყველი, საზოგადოების სულისჩამდგმელი უტოპიური სოციალური მოძრაობების წინამძღოლი.


                მეორე ისტორია, რომელიც მე გავატარე ცენტრალური ევროპით არ ყოფილა ტრიუმფალური, არ ყოფილა მიბრუნებული ბედნიერი მომავლისკენ ( რომელიც აღმოჩნდა კაცობრიობის ისტორიის ყველაზე უარესი ხანა). ის არ ყოფილა მიბრუნებული არც ინდივიდის აპოთეოზისკენ. ლაპარაკი იყო საკუთარი თავისადმი კრიტიკულად განწყობილ, იმედგაცრულებულ, მაგრამ ალბათ უფრო ლამაზ ისტორიაზე.

«  ლე პუან» : თქვენ თვლით რომ ავანგარდები, მაგალითად სიურეალიზმი, ანტიჰუმანისტურები არიან. რატომ?


    ჟან კლერი : იმიტომ რომ ავანგარდმა ზურგი შეაქცია რეალობას, ადამიანს, სახეს, უარი თქვა პირისპირ დგომაზე და მიისწრაფის იდეალური საზოგადოებისკენ რომელიც სინამდვილეში კოშმარული აღმოჩნდა.


          გაიხსენეთ ანდრე ბრეტონის ნათქვამი : « უმარტივესი სიურეალისტური მოქმედებაა რევოლვერების აღება, ქუჩაში გასვლა და ბრბოში სულერთია საით სროლა». « სიურეალიზმის მეორე მანიფესტის» ამ ფრაზას ხშირად ახსენებენ როგორც გაბედულების და პროვოკაციის მაგალითს და ავიწყდებათ მისი ბარბაროსული ხასიათის ხაზგასმა ! მე ასევე არ მიყვარს მისი მიდრეკილება ფანტომებისკენ და მაგიდების ტრიალისკენ, სპირიტიზმისკენ.


           - როდესაც 1940-ან წლებში თომას მანმა დაწერა « დოქტორ ფაუსტუსი» მან თანამედროვე შემოქმედება აღწერა როგორც თავისი  არსით მეფისტოფელური, დიაბოლური შემოქმედება. მიუხედავათ ამისა ვერავინ იტყვის რომ თომას მანი არის წერა-კითხვის უცოდინარი თუ რეაქციონერი.

სანდრო შია

«ლე პუან»: თქვენ აგრეთვე ბრალად სდებთ ავანგარდებს სახისთვის ზურგის შექცევას.


ჟან კლერი : მე ვფიქრობ რომ გარდატეხა თანამედროვეობაში არის მომენტი როდესაც ჯაკომეტიმ კარი მიურახუნა სიურეალისტურ მოძრაობას იმიტომ რომ ის დაუბრუნდა სახის გამოსახვას...სიურეალიზმის მეორე დიდი ფიგურა ჩემი აზრით არის ანდრე მასონი რომლის ემბლემაცაა აცეფალი, უთავო კაცი ! ადამიანის გამოსახვის მოწინააღმდეგე ეს მოძრაობა ახლოა ბარბაროსობასთან. მის საწინააღმდეგოდ ჯაკომეტისთან ერთად მოხდა სახესთან დაბრუნება, მაგრამ ის გრძელდება ბალთუსთან თუ ლუციან ფროიდთან ერთად.


      -  «ლე პუან» : თქვენ თქვით რომ ომის შემდეგ მოხდა დაბრუნება ეროვნულ ღირებულებებთან.


ჟან კლერი :


საწინააღმდეგოდ იმისა რასაც ფიქრობდა მალრო ხელოვნება არ იბადება საკუთარი თავისგან, ის ჩნდება კონკრეტულ ნიადაგზე. მეტიც,   საწყისის ქონა არის უნივერსალობის ერთადერთი შანსი. ომის შემდეგ წარმატება მოიპოვეს ნაციონალისტურმა სკოლებმა, ომის დამწყებმა და წამგებმა ორმა ქვეყანამ ანუ იტალიამ და გერმანიამ. იტალიაში მხატვარი სანდრო ჩია ( დაიბადა 1946 წ.) აშკარად ეფუძნება ეროვნულ ღირებულებებს. 1945 წელს დაბადაებული გერმანელი ანსელმ კიფერი ხოტბას ასხამს მითიურ გერმანულ ვალჰალას. იტალიური და გერმანული სკოლები კარგადაა დამკვიდრებული და კარგად იყიდება ამერიკის შეერთებულ შტატებში. უნივერსალურ, საყოველთაო ღირებულებათა ქადაგად თავის წარმომდგენი ფრანგული ხელოვნება ვერ სცდება საფრანგეთის საზღვრებს. მართალია რომ ბურენი და ბოლტანსკი გადიან მაგრამ ჩვენ ვერასოდეს გავცდით ასო ბ-ს.

       
                      კულტურის თავისებურებათა უარყოფას მივყავართ არარაობამდე რომელიც არ აინტერესებს არავის.

«ლე პუან» : პარადოქსულია რომ თქვენნაირი ესთეტი უნდობლად უყურებს მუზეუმებს.

                    -ჟან კლერი :  რატომ? ნაწარმოები ეკუთვნის გარკვეულ ადგილს და გარემოებას. მისთვის აზრის გამოცლით ჩვენ მას ძალიან ვაღარიბებთ.  მე სულ უფრო და უფრო მიჭირს გავლა მუზუეუმში, ერთი შედევრიდან მეორეზე გადასვლა მაშინ როდესაც ყოველი მათგანი მიუთითებს განსაკუთრებულ სამყაროზე და განსაკუთრებულ საკრალურობაზე.  ყოველი ნაწარმოებისთვის მისი განსაკუთრებული აზრის და მნიშვნელობის დაბრუნება დამქანცველი ინტელექტუალური შრომაა. ემუზეუმი არის დავიწყება იმისა რომ ქმნილებებს აქვთ გარკვეული დანიშნულება, ისინი ემსახურებიან გარკვეულ რამეს; ისინი არ არიან შექმნილნი უბრალოდ გამვლელის გასართობად.  როგორც    ვყვები « დიალოგებში მკვდრებთან» ვერონეზეს « კანას ქორწილის»  სრულყოფილი ასლი დაკიდეს ვენეციის სან ჯორჯო მაჯორეს ძველი ბენედიქტინური მონასტრის სატრაპეზოში, იმავე ადგილას რომლისთვისაც იყო დახატული სურათი.  თავისი ჭეშმარიტი სინათლისთვის და მისი თავდაპირველი ფუნქციისთვის დაბრუნებული ეს ასლი უეჭელად უფრო ერთგულია ვიდრე ლუვრში გამოფენილი ორიგინალი !

« ლე პუან» : მიუხედავად ამისა ძნელია წარმოდგენა სამყაროსი მუზეუმების გარეშე.

ჟან კლერი : მაგრამ მუზეუმი არ არსებობდა ყოველთვის და ალბათ არც იარსებებს ყოველთვის.  ის შექმნეს განმანათლებლებმა. 1920-1930-ან წლებში ავანგარდები, განსაკუთრებით ფუტურისტები, ოცნებობდნენ მუზეუმების დაწვაზე. დღეს მხატვრები ოცნებობენ იქ მოხვედრაზე იმიტომ რომ მუზეუმი იქცა დაფასების უმაღლეს ინსტანციად. შედიხართ მუზეუმში ისე როგორც შედიხართ ბირჟაზე. ესაა წმინდა მერკანტილური აქტი რომელსაც აღარაფერი აქვს საერთო განმანათლებელ ჰუმანისტთა სულიერ ამბიციებთან. რატომ იწვევს ამიერიდან სიტყვა მშვენიერება ხითხითს და კისკისს? არადა მხატვრობა მოითხოვს სიმძიმეს და სერიოზულობას. ლიტერატურამ შეიძლება დაუთმოს ადგილი ღიმილს და ხარხარს, მაგრამ ამის გაკეთება არ შეუძლია დუმილის, უძრაობის ხელოვნებას, ფერწერას.

« ლე პუან»: მაგრამ მონეს სურათების სანახავად რიგში მდგარი  ადამიანები ეძებენ მშვენიერებას.

ჟან კლერი : მართალია. მათ ესმით რომ სურათის სამყაროა გახსენება ბედნიერების სამყაროსი, მისი კვალი, ნოსტალგია. ბედნიერი საფრანგეთის გახსენება და მონატრება. მონე გვიჩვენებს თეთრ და მანათობელ კაბებში გამოწყობილ ქალიშვილთა, ყაყაჩოების და თვის ზვინების ქვეყნის უაღრესად მომხიბლავ ხატს. ასეთი საფრანგეთი გაქრა და სურათი არის მისი მომხიბლავი ანარეკლი.
             
«ლე პუან» :  თქვენი გამოფენა « დანაშაული და სასჯელი» ეძღვნება ადამიანურის ბნელ მხარეს. გვაძლევს თუ არა ხელოვნება როგორც მშვენიერების ისე საშინელების დანახვის საშუალებას?

                - ჟან კლერი : ლაპარაკი იყო იმის გაგებაზე თუ რატომ შეიძლება აღაფრთოვანოს მაყურებელი საშინელების ნახვამ. რატომ თვლიან შედევრებად ჟერიკოს მიერ დახატულ  დაჩეხილ და დასისხლიანებულ სხეულს?  რაინერ მარია რილკე ამბობდა რომ მშვენიერება არის მხოლოდ ხარისხი საშინელისა რომელსაც ჩვენ ჯერ კიდევ ვიტანთ. მეტიც, ხელოვნება არის სამყაროს ყველაზე საშინელი მხარეების მიღების ერთადერთი საშუალება.  ზორან მუზიჩი ახალგაზრდობაში აღფრთოვანებული იყო გოიას სურათებით პრადოში, მადრიდში. ბევრად უფრო გვიან ამან მას გააგებინა თუ როგორ შეიძლებოდა იმის დახატვა რაც მან დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში ნახა. არსებობს სწავლა არა საშინელებისა არამედ მისი წარმოდგენის, გამოხატვის ფორმისა. როგორ უნდა მიუახლოვდე საშინელს და მიუხედავად ამისა როგორ უნდა დახატო ის?  მუზეუმის კოლექციებში ქმნილებათა უმრავლესობა წარმოადგენს ძალადობას, დანაშაულს და სიკვდილს: ჯვარცმები, მარტვილები, ბრძოლის სცენები, ყველაფერი ეს ბევრად უფრო მეტია ყაყაჩოებზე და მზეთუნახავებზე ( ჟან კლერის ესაუბრა სოფი პუჟა, ეს საინტერესო საუბარი გამოქვეყნდა ფრანგული ჟურნალი « ლე პუან»-ის საგანგებო ნომერში « სხვის გაგება», 2011 წლის მაისი, გვ. 110-115, ფრანგულიდან თარგმნა გიორგი მარჯანიშვილმა).